Deze zomer maakte ik voor het het Vredescentrum in Antwerpen, “Gezjost”. Een voorstelling over het – vreemd – zijn in een land.  Dit onderwerp schoot nogal wat mensen in het verkeerde keelgat, men lustte me rauw.  Alsof ik hun trots aantastte of  hen beschaamde.Nog andere riepen dat ik geen tekst kan schrijven, een uiterst onrealistisch maatschappijbeeld geef, of geen regie- concept kan ontwikkelen. Dit onderwerp vraagt duidelijk een meer beschouwende interpretatie omdat een groot van het  publiek nog steeds bezig is met een streven naar een zedelijke en maatschappelijke volmaaktheid. Met dit onderwerp mag je geen rechtstreekse confrontatie aan gaan.  De afwijzing van de voorstelling hing nauw samen met de morele verontwaardiging die ze opwekt.  Tenslotte zijn er ook mensen die vanuit hun verleden of dagdagelijks met vreemdelingen werken en die me in de supermarkt, buiten op een plein of  op straat aanspreken en mezelf en mijn acteurs in het oor fluisteren  dat het zo is en dat we het heel juist hebben laten zien. “Bedankt daarvoor….” en dan kijken ze weg. Het was ook raar dat een voorstelling die de verbeelding zo op gang brengt, zonder gemakkelijke sensatie, wordt afgedaan als “cabaret” of “voor de grap”…. en zo werd deze voorstelling toch wat ze moest zijn; een vreemdmakingsmachine die afhankelijk van wat de  toeschouwer verwachtte een ander verhaal werd.  Of zoals schilder Francis Bacon het beschrijft:  “Als je jezelf door de tijd en door te werken meer en meer conditioneert voor datgene wat gebeurt, dan word je meer alert voor hetgeen het toeval je voorstelt. In mijn geval denk ik dat alles wat ik ook maar enigzins goed gevonden heb, het resultaat is van een toeval van waaraf ik heb kunnen werken. Omdat het mij een gedesoriënteerde visie geeft op een gegeven dat ik probeer te vatten.”

Ik zet een spin buiten, een pootje blijft achter  en sputtert nog wat na op mijn hand . Mijn nieuwe buren hebben besloten dat hun vuilzakken niet mis staan voor mijn deur. Na meer dan een jaar hebben ze hun huis verklust en nu leggen ze een tuin aan waar je straks op een leuk kiezelpad door kan wandelen. Khadaffi is nergens te vinden en ik denk dat het niet de eerste keer is dat ik dingen onderschat en veel te laat reageer.  Ik zet het pootje van de spin ook buiten en hoop dat ze elkaar nog vinden. Ik lees op de facebook – pagina van Bram dat “De Rietdekker” er nog een extra voorstelling bij krijgt omdat al de andere stampvol zitten. Bram belt me en vertelt over het verloop van de voorstelling; “Er waren zelfs mensen die “Bravo” riepen, ik keek rond maar het was toch voor ons, Stefan!”. Samen met Bram hoop ik dat “de Rietdekker” nog een tour krijgt, het is  duidelijk dat deze krachtige sensatie het publiek met hun wereld verbind.

Vanavond start de uitverkochte reeks van “Maria Vaart”, mijn vrouw met wie ik nu getrouwd ben en dus niet meer  kan vragen om met me te trouwen, ligt met de tekst in bed en ik denk dat we een gecompliceerde verhouding krijgen. Het zijn tenslotte mijn woorden maar ze heeft geen oog voor het stilaan ouder wordend lichaam dat naast haar schuift.  Misschien moet ik met net als de spin op haar papier wurmen en samen met haar de letters analyseren  en de vlakheid van het blad tweedimensionaal maken. Ik laat haar met rust en probeer mijn hoofd te rangschikken maar kan niet ontsnappen aan mijn verbeelding, te veel verhalen en gedachten  vragen naar herschikking, reorganisatie, hertekening, het nieuwe wat daarvoor nog niet bestond.  Het zijn teveel gedachten om te waarderen en ik besluit er niet over te communiceren. Ik bekijk een mailtje met een contractvoorstel voor een nieuwe productie en vraag me af hoe het komt dat er nooit een tsunami  door de kantoren van gezelschappen raast om te zien wie van het gekwalificeerd personeel de storm echt overleeft en waarom het gekwalificeerd personeel verwacht dat de kunstenaar kan blijven doen wat hij doet  met heel veel minder geld.

Deze ochtend lees ik in een ouwe krant een artikel en studie die zegt dat de culturele centra veel geld bijleggen aan de comedy sector,  een studie die alles en iedereen in vakjes en artistieke getto’s duwt. Er zou zo maar eens een positief klimaat moet ontstaan waarbij al dat enggeestig concurrentie – denken weg valt  en we samen werken om een publiek te bereiken, ook in de “centres d’action culturelles”. Het is een waardeloze gedachte, ik weet het.   Mijn zoon speelt in de tuin en springt  vervaarlijk van z’n boomhut naar beneden, met een stok die bovenop op z’n arm ligt wijst hij naar boven: daar is de horizon, papa. Ja, dat is.

Kris Dierickx, directeur van Flanders House in New York

Waar besteden jullie het meeste geld en aandacht aan?

Dierckx: Cultuur. Dat is het perfecte glijmiddel. Door belangstelling te wekken voor de Vlaamse culturele productie kweken we belangstelling voor andere Vlaamse producten, voor Vlaanderen als bestemming voor toerisme en investeringen. Zo hebben we onlangs de openingsreceptie gefinancieerd van het nieuwe Museum of the Moving Image. Door dat te doen trekken we de aandacht op het feit dat 90 procent van de projectors in het museum van Vlaamse makelij -Barco- zijn en op het feit dat een van de meest opvallende installaties in het museum het werk is van ‘Workspace Unlimited’, een door Vlamingen gesticht new media-art collectief. En natuurlijk zorgen we ervoor dat de gasten op de receptie kennis maken met Vlaams bier en andere lekkernijen van bij ons.

Een politica spreekt me aan in het theater;  “Weet u, ik dacht dat de politiek een harde stiel was maar ik vind die van u veel harder, minder beschaafd ook. In de politiek luisteren we naar wat populair is en dan pikken we een beetje van dit en een beetje van dat maar jij vertelt altijd weer een verhaal waar je keihard aan werkt, recht vanuit je hart.”. Ik knikte. “Ik heb bewondering voor u. Hoe dat u uzelf zo naakt in de arena gooit en hoe dan iedereen daar luidop z’n mening over vormt.”. Een bezoeker komt binnen, de politica begroet haar hartelijk, ik zie dat de bezoeker een vernietigende recensie van mijn laatste voorstellingen in haar hand heeft.  “Hebt u dit gelezen?”. De politica neemt de bezoeker bij de arm en zegt; “Ach, als u er zo over denkt dan moet u maar naar huis gaan.”. “Nee, nee…”, gaat de bezoeker haastig verder, “Ik kom speciaal voor u!”. De politica knipoogt naar me en draait zich om.

MARIA VAART is volledig uitverkocht. En omdat  alle voorstellingen van De Rietdekker tijdens het Zeeland Nazomerfestival zijn uitverkocht, heeft de organisatie een extra voorstelling gepland. De extra voorstelling zal op woensdagavond 31 augustus worden gespeeld om 22u00.

Tante Jeanne  is een huis vol rust. Te veel rust als je weet dat ze een zus van mijn moeder is. Tante Jeanne is een hoekje vol speelgoed, achter de televisie. Tante Jeanne is drie keer per dag eten in een tijd dat dat niet evident was. Tante Jeanne is muisjes op dinsdag en een nieuwe bureaulamp aan het begin van het nieuwe schooljaar. Tante Jeanne is lopen op een verlaten fabrieksterrein en een schaal vol snoep. Tante Jeanne is buch de Noëlle toen nonkel Roger nog leefde.  Tante Jeanne is het inschrijvingsgeld voor de hotelschool en een koperen potje om-  na zes jaar –  mijn eindexamen te maken. Tante Jeanne is de vraag; “hoe is het met onze Jef?”.   Tante Jeanne is haar familie bij elkaar brengen en van onderuit knipogen. Tante Jeanne is komen kijken ook al zegt iedereen dat dat echt niet meer te doen is .

Tante Jeanne was een bezoek aan een home waar ze niet graag was  en vorige week was tante Jeanne een stil beeld in een bed, handen die onder een laken wuiven. Een traan die over haar wang rolt  en mijn moeder veegt ze weg….tante Jeanne.

Verwachtingen, verwachten, meer van verwacht, totaal niet aan verwacht,  verwachtingen zijn heel hoog, verpulverd de verwachtingen, haalt de verwachtingen niet,  weersverwachtingen, overtreft de verwachtingen, verwachtingen ingelost,  wacht de verwachtingen af….de laatste drie weken ben ik meer dan ooit rond de oren geslagen met al deze vormen van verwachten en merk dat iedereen wel in één of andere vorm verwacht  en dat probeer ik nu los te laten. Hoewel dat los laten ook een vorm van verwachten is.

In Vladslo, achteraan op de Duitse militaire begraafplaats in het Praetbos kan je de stilte snijden, daar  zitten twee geknielde figuren op een sokkel. Zij stellen ‘Het treurende ouderpaar’ van de Duitse kunstenares Käthe Kollwitz voor en staan opgesteld vóór het graf van Musketier Peter Kollwitz.
Peter Kollwitz was de tweede zoon van Karl en Käthe Kollwitz. Hij sneuvelde op 18-jarige leeftijd op 23 oktober 1914.

Links knielt de vader met al zijn opgekropt mannelijk leed : met ingevallen wangen en een verbeten trek om de mond, de armen krampachtig om het lichaam geslagen en het hoofd uit de opgetrokken schouders groeiend : neerblikkend op de duizenden graven, waaronder dat van zijn zoon Peter in het onmiddellijk bereik van zijn ogen.

Rechts knielt de moeder, Käthe Kollwitz zelf : voorovergebogen, de ogen geloken, met de rechterhand de wijde mantel dicht tegen haar wang aandrukkend : één en al innigheid, verdriet en liefde.